O maniscoto

Como se pode apreciar na foto o Leo non é só cocheno, zurdán, esquerdeiro e manecho; senón que tamén é maniscoto. Esta palabra aprendina en Arbo hai poucos días e aventurando a súa etimoloxía diría que vén do latín " cautivo da man ".

Polo san Pedro regha a medo

Sempre que vou a Arbo aprendo historias e palabras descoñecidas. Hoxe é san Pedro e saiu na conversa o dito " Polo san Pedro regha a medo " que significa que hai que regar con control. A bisavoa Celia empezou a falar das regas de hai máis de corenta anos. Empezaban o día de san Pedro. Existía o minuteiro, un home que levaba reloxio e controlaba os minutos de rega que lle tocaba a cada veciño. Cando chegaba o cambio de turno cun asubío pupaba e sabía o veciño que tiña que facer a tola, o desvío na levada de auga para que fose á súa veiga. E así día e noite para aproveitar o tempo e a auga. Os veciños xuntábanse a esperar e mentres falaban e contaban contos.

Bueno, historias doutros tempos.

Neoloxismos en galego

Hai veces que un queda calado pensando unha palabra galega para definir un concepto. Muitos obxectos novos non teñen palabra galega ou non a sei. Logo hai casos nos que aparece unha palabra nova coma " chimpín " para denominar o motocultor.
Hai uns meses aprendín a palabra " cauchos " que son como lle chaman en Arbo a esta especie de zocas plásticas da foto que desprazaron as zocas de madeira.
Outro neoloxismo que emprego eu é o " piscapisca " que é o nome humorístico dos intermitentes dos coches e que son unha curiosidade que o Leo busca en tódolos coches.
E así vai safando o idioma.

Cotos e óqueles

O incendio de hai dous anos en Arbo deixou á vista muitos cotos que é como chaman aos penedos por estas terras. Chamoume especialmente a atención este coto que semella unha cabeza de león para min e non só para min que o Leíño en canto mirou a foto mandou un ruxido.
E, falando do monte, estes días andan veciños comprobando o estado da traída de auga que vén do alto. Un deles caiu nun óquele ou ocle. Eu descoñecía esa palabra e tiveron que explicarme que así é como chaman aos pozos que se facían antigamente no monte para buscar auga. Na actualidade están abandoados e case cubertos por terra e así o veciño tivo unha caída sen problemas.
En fin, dúas palabriñas máis rescatadas do galego falado para o galego virtual.

Albaroque

Estou revisando fotos para ver as que non perdín o día que borrou todo o ordenador e atopei esta que cría perdida. E dirás: vaia papaxada, un anaco de árbore no alto dun edificio en construción. Pois pode ser que teñas razón e sexa unha papaxada pero hai muitos anos cando se remataba unha casa púñase no cumio unha árbore ou póla e o dono da casa convidaba a unha comida aos traballadores. Esa comida chamábase albaroque e parece que ten que ver coa palabra árbore.

Eu hai doce anos recibín o albaroque por rematar unha casa de granito pero non foi unha comida senón cartos.

Agora non sei se existe ese costume pero cando miraba esa árbore en Vilaguindastre ( agora non está ) íame a mente para o albaroque.

Se che interesa na interrede aparece un albaroque de blogueiros realizado o ano pasado.

E, falando de comidas e reunións, lembrar que só quedan dous días para apuntarse na xuntanza de blogueiros de Agolada.

Poesía e música

DEITADO FRENTE Ó MAR...

Lingua proletaria do meu pobo
eu faloa porque si, porque me gusta
porque me peta e quero e dame a gana
porque me sae de dentro, alá do fondo
dunha tristura aceda que me abrangue
ó ver tantos patufos desleigados,
pequenos mequetrefes sen raíces
que ó pór a garabata xa non saben
afirmarse no amor dos devanceiros,
fala-la fala nai,a fala dos abós que temos mortos,
e ser, co rostro erguido,mariñeiros, labregos da linguaxe,
remo e arado, proa e rella sempre.
Eu faloa porque si, porque me gusta
e quero estar cos meus, coa xente que sufren longo
unha historia contada noutra lingua.
Non falo prós soberbios,non falo prós ruíns e poderosos,
non falo prós finchados,non falo prós estupidos,
non falo prós valeiros,que falo prós que aguantan rexamente
mentiras e inxusticias de cotío;prós que súan e choran
un pranto cotián de volvoretas,de lume e vento sobre os ollos núos.
Eu non podo arredar as miñas verbas de tódolos que sufren neste mundo.
E ti vives no mundo, terra miña,berce da miña estirpe,
Galicia, doce mágoa das Españas,deitada rente ó mar, ise camiño...

E aparte:

Gustoume esta poesía de Álvarez Blázquez cantada por un grupo porriñés.

E, por mediación de Eva, podo deixar unha ligazón ás Palabras Liberadas, onde len poemas diversas persoas e poden escuitarse versións musicadas de dous poemas de Xosé María Álvarez Blázquez.

Mariscos

Sempre se vai aprendendo e con vintepoucos anos aprendín que os croques e os berberechos eran a mesma cousa. Tiven que aprender en Londres xa con trintaeún anos da boca dun murciano que os caramuxos eran en español " bígaros ". Xa aprendera antes o nome en inglés " winkles " porque os sábados ía ao mercado e mercaba unha libra de caramuxos escoceses: grandes e saborosos. Con eses caramuxos cocidos, unha pinta de cervexa e unha película de vaqueiros xa era o home máis feliz do mundo.
E hoxe entéirome polo concurso da primeira que admiten en español caramuxo como nome dun marisco, eu que pensaba que " caramujo " era en castrapio.
Estará o español invadindo o galego ?.

Río Louro

Na imaxe está o Leo observando o río Louro ao seu paso por Vilaguindastre. Non se sabe a orixe do nome do río e pode vir dun sinónimo de pedra ou da cor das augas. Eu aventuro outra opción; ao millor o nome significa río revolto que é o que significa río louro para xentes da Limia baixa. Xentes que conservan algunha delicia da lingua como a forma ningures que había muitísimo tempo que non a escuitaba en boca da xente do pobo.

Glamour

A orixe dunha palabra ou a súa etimoloxía segue uns camiños ben curiosos e, ás veces, simpáticos. Así o outro día descubrín a orixe da palabra glamour. Da verba grega grammata que significa letra saiu a verba inglesa grammar que é o estudo das palabras. Para a xente do vulgo a xente que dominaba a escrita era unha minoría que tiña como uns poderes máxicos. Pasaron os séculos e a pronuncia da palabra cambiou influida polo inglés de Escocia e pasou de grammar a glamour e tamén o significado foi modificándose ata chegar ao actual glamour que sería algo así como encanto especial dunha minoría privilexiada ... e que hoxe, curiosamente, non se caracteriza polo bó dominio da palabra e da gramática !.

Na foto poño un exemplo de antiglamour nun cartaz de Vilaguindastre con ese " combirte " tan rechamante.

O arco do trono e as reghateiras de Abril

Esta fin de semana houbo chuvias intermitentes con momentos de sol. Isto en Arbo chámanlle reghateiras de Abril. Tamén houbo momentos nos que saiu o arco do trono, nome con que se conoce o arco da vella. Eu quería fotografalo pero non o dei pillado. A ver se no futuro cazo un arco do trono.

A foto que poño é da interrede.

Dominios

No traballo temos outro mecánico pero que se caracteriza polo dominio da palabra e así para dicir que ninguén é perfecto di: " o que non cae, esbara " e prodiga refráns no momento oportuno e así falando dun home coxo que é mala persoa soltou aquilo de: " de home coxo e can rabelo fíate coma do demo ".

Outro dominio que ten é o da navalla porque prona a fruita con mestría. Supoño que será unha destreza da xente con máis idade.

E de proba deixo a foto tirada en Acedre duns xugos e arados tallados a man por un velliño.

Os monecos e o curso

Hai uns meses o avóM parou o coche á beira dun valo de barro e colleu un pouco para unha bolsa. A avoaM preguntoulle para que era e respondeu que era para facer un moneco. Eu quedei coa mosca detrás da orella e agora xa sei que os monecos son unhas masas de barro na que se enxertan as pólas como a que sae na foto tirada en setembro.

E hoxe mesmo aprendín que en Arbo lle chaman " curso " ao ollo do cu... E por suposto que non poño foto que xa sabes como é.

PD: pois volvín preguntar e o curso ten o significado que apuntan a Rifenha e Kaplan e non só se refire ao ollo do cu senón ao recto enteiro.

Río Miño

Nestes días de case parón total no blogomillo mirei un vídeo dun garañón pelexando con lobos e resistíndose aos aloitadores dunha rapa das bestas.
Na vida real onte cruzamos a ponte de Tui con Valença a pé para evitar o atasco de coches. O día estaba soleado pero con aire e lembrei cando era pequeno que cría que río Miño significaba río Meu. Claro que daquela non sabía que o nome viña do latín " minium " pola cor vermella das súas augas carregadas de minerais.
Cousiñas que vai aprendendo un.

Millor estar calado

Non sei se lembras cando mandei un email dicindo que había unha imaxe cun texto mal redactado en galego ?. Bueno, deberon de recibir o email pero non contestaron. Iso si; no exemplar deste mes corrixiron o texto como podes ver na imaxe.
Por iso digo eu que ás veces sería millor estar calado.

Couselos

Eu aprendo palabras oíndo falar pero tamén aprendo lendo. Hai muitos anos lía eu un libro de poesía e apareceu a verba " couselo " que eu non sabía que significaba. Busquei nun dicionario galego-castelán e dicía " couselo: ombligo de Venus ". Eu pensei mal e supuxen que o couselo viña a ser o sexo das mulleres porque cadraba ben no poema e aparte " ombligo de Venus " soábame a iso das mulleres pero dito de forma ben fina. E pasaron os anos e aprendín que couselo era a pranta que sae retratada arriba.

Veighiñas

Ten razón Vanessa cando di que hai que tratar de conservar o que nos vén de antes. E seguindo o seu consello eu onte cortei as uñas porque din que hai que cortalas nun día que non teña " s", ou sexa domingo, para que non se levanten as peles arredor da uña. Tamén lembrei a expresión " mirarlle o cu á curuxa " co significado de " coller medo " e hoxe aprendín unha xogueta que se lle fai a un neno: tocánselle as meixelas e pregúntaselle " De quen son estas veighiñas ? " e cando di " Son miñas " tíraselle do nariz e díselle " Entón que fai este marco no medio ? ".

E aquí queda anotado para a posteriedade...

Humanadas

Hoxe mirei nas novas da televisión que apareceran mortas unhas eguas pola capital da arte rupestre de Galicia. Eu chamo " humanadas " ás cousas malas que lle facemos aos animais como matalos a tiros ou a coiteladas no monte.

Na foto están uns " pochincos " nun curro do concello de Gondomar xa hai anos. Por alí chámanlle pochincos aos cabalos de monte.

E como nota alegre deixo unha ligazón a un experimento que lle fixeron a un chimpancé no que demostra que é capaz de sacar un cacahuete do fundo dunha probeta sen ferramenta pero con intelixencia. Descubrino gracias a F. Míguez.

Tempo de atar viñas

Levamos uns días de calores primaverais boas para podar e atar viñas e tamén enxertar. Eu nunca fixen nada disto pero hoxe axudei a preparar un valado novo da casa da Refontán. O valado vai pechar a horta por diante. Aparte de axudar aprendo algunha palabra nova coma " churir " que significa pingar a mangueira. Aprendendo palabras así de fermosas xa me dou por ben pago.
A foto é da casa da Refontán despóis do incendio de 2006. Creo que teño que actualizar a miña galería fotográfica.

Foto denuncia

O outro día meteron un xornal gratuito no buzón de correo e tiña esta foto onde invitan a denunciar cousas que se poden mellorar. Eu vounos chinchar e mandar a foto do seu anuncio para que escriban mellor en galego e se deixen de " imáxenes ". Imaxinas escribir nun periódico en español " imájenes ", por exemplo ?.

Cousas que se aprenden

Esta fin de semana saiu por fin o sol e o Leo podía tratar de agarrar nunha parede a sombra da miña man para risa dunha parella que ía en coche. Os avós de Arbo prantaron maceiras, un peladilleiro e coellas, palabra que aprendín esta fin de semana e que define as verzas pequenas. No domingo axudei a atar as pólas dun limoeiro para guialas e aprendín na miña carne que os limoeiros teñen espiñas. No alto cantarexaba co vento a trécola ou tarabela da foto para axotar a aguia que come as galiñas. E cando montamos no coche de volta cantaba a curuxa ao lonxe pero faltaba o chío de mal agoiro da ave nocturna que non coñezo e que chaman a cabra " de morrás ".

En fin, cousas que se aprenden.