Lírica no diccionario

Fedellando por aí adiante topei este posteo onde me decatei da beleza que ten a definición da palabra paisaxe en portugués.

Paisagem: (do fr. paysage) Espaço de terreno que se abrange num lance de vista.

A autora engade dúas frases preciosas:

Desengane-se então, quem julga que a paisagem não é uma invenção do homem.

Foi a invenção da paisagem que reconciliou o homem com a natureza.

En galego non queda atrás. Paisaxe, s. f. Extensión de terreo que se abrangue á vista considerada no seu aspecto artístico.

Na foto sae a paisaxe que se admira dende a Refontán en Arbo.

O Demo

Nesta volta ao frío apetece arrimarse ao lume e escuitar historias como a que contou o avóM onte. Canto tiña uns oito anos díxolle a súa avoa: " - Colle a cabra que imos botarlla ao castrón. Temos que levala ao Demo". El abriu os ollos e preparouse para coñecer ao Demo en persoa; unha personaxe da que lle falaran na escola, na igrexa e na casa. Tiña algo de medo pero ía coa avoa así que non había perigo. Andaron uns dous quilómetros e subiron á derradeira casa da aldea á beira dunha fonte. O Demo resultou ser un home moreno, coa cara enxuita e o pelo peiteado para atrás. O avóM non perdeu detalle do que falou e dixo e de como era o casoupo coas cortellas e quedou contente de coñecer ao Demo e de perderlle o medo. O que non sabía el é que acabaría casando cunha muller desa casa e contaría esta historia nesa mesma casa.

Cimos e verghas

Non todo vai ser festa e tocou axudar a espodar vimbias para atar as viñas en Arbo. As viñas necesitan duns axudantes vexetais para expandirse e a xente ten que cuidar vimbieiros e canais ( mato de canas ). Os vimbieiros dan vimbias que se espodan en verghas, cimos e rastoballo. As verghas son as máis gordas, logo veñen os cimos e o rastoballo que é o que non vale para atar. Axudei a espodar ata que se foi o sol e non só espodei vimbias senón que tamén houbo salgueiros que valen para atar e que son máis brandiños para cortar.
O día estivo soleado e as sirinas, que cantan como os canarios, voaban entre as viñas.

Conservando

A foto esta ten uns aniños e foi feita por unha estranxeira en Arbo. Gústame polo enfoque que ten e o colorido ( gaña se a amplías clicando nela ) e serve de testemuña do cambio dos tempos porque esta viña hoxe non existe e o feixe de veigas adicadas a millo coas súas medas agora están adicadas a viño.

Eu creo que un blogo é unha ferramenta ideal para conservar fotos e textos en forma de diario que co tempo gañan valor.

E por iso hoxe quero conservar as anécdotas do Leo " bautizando " pedriñas no xardín da avoaM, o riso que botamos cando queriamos gravalo cantando " Cumpleaños feliz " ao avóM e soltou a canción de " Caracol, col, col ", a ledicia que levou probando o disfraz de indio cos curmáns e o falar " extraterrestre " cando colle o teléfono.

Bólo e bagazo

Hoxe levamos quince sacas de bagazo ao augardenteiro para que faga catro garrafóns co bagazo. Non sei se será mui legal pero había bagazo e garrafóns de varios veciños alí.

No xantar houbo bólo ou bica que é o que sae na foto en segundo plano. É coma pan pero case todo codia. Faise con fariña milla pasada primeiro pola tixola e logo polo forno e estaba rico porque a fariña era nova. En primeiro plano está a polenta que é fariña milla pero desta volta cocida no pote do cocido. Anque sae na foto de hoxe non a houbo hoxe; a foto é doutro día.

Logo mercamos cueiros en Portugal e tomamos catro bebidas e unha bolsa de patatillas por catro euros con oitenta céntimos.

Bueno, que hoxe foi un día typical spanish !.

Javi

Vendimando o outro día mirei a Javi debaixo dunhas viñas. Polo seu físico non pode vendimar nin carrexar municos pero anda de chófer e levaba xente dunha viña a outra. Lémbroo hai anos de pé no seu chimpín correndo a bastante velocidade e coa súa melea longa ao aire. Semellaba un indio percorrendo as chairas americanas. Pero un día tivo un problema co chimpín e caiu. A trasmisión do chimpín enganchou a súa melea e arrincoulla con parte do coiro cabeludo. Dende entón loce un pano na cabeza pero non perdeu o seu humor e saber estar e así nas últimas eleccións municipais ata saiu no cartel dun partido. Eu nunca o tratei persoalmente pero tenme pinta de home botado para adiante e optimista e capaz de superar problemas.

Entre uvas anda o asunto

Estes días estiven bastante apartado do ordenador. Houbo falla de inspiración, falla dun adaptador que quedou atrás, lecturas pendentes e a vendima 2008.

Xa se vendimaron as tintas e a treixadura. As tintas foron boas este ano e apenas estorrexaban ( caían as uvas do cacho cando o cortas ) e encheron dúas tinallas de mil litros, un bocoi de 700 e un medio de 350 e alí quedaron a ferver. A treixadura deu uns mil cincocentos litros e mañá hai que vendimar o albariño para a adega que será o dobre do ano pasado pero non chegará á cantidade que houbo no 2006 que foi de récord.

A ver se rematando esta semana xa me poño máis co blogo.

A grade de ouro de Bouzarramil

Os bisavós Celia e Ricardo tamén saben de cousas dos tempos antigos, que lles dicían os vellos cando eles eran pequenos. O outro día queriamos levalos a tomar algo a Portugal pero eles dixeron, de broma está claro, que ían buscar a grade de ouro de Bouzarramil. Resulta que debaixo dunha laxa en Bouzarramil ( as terras que abeiran o camiño da esquerda da foto ) hai unha grade co marco de madeira pero os dentes de ouro. Eu díxenlles que iso non podía ser, que é unha lenda e o Ricardo díxome outra lenda da zona. Un día un home topou unha laxa escrita que dicía " Debaixo de min hai un tesouro ". O home baixou á aldea e xuntou cantos homes puido e volveron á laxa. Con grande esforzo déronlle a volta e non toparon nada. Só toparon a pedra escrita por baixo que dicía " Gracias por darme a volta. Xa estaba cansa da mesma postura ".

Iso, lendas da zona.

Padre Nuestro pequeniño

Onte lin un posteo de Sara Jess que falaba do seu avó e que recitaba o " Padre Nuestro pequeniño ".

" Padre Nuestro pequeniño,
ghíame por bó camiño.
Alá fun, alá cheghei,
tres Marías encontrei
preghuntando por Jesús.
Jesús estaba na crus,
tamén estaba no altar
cos peciños a sangrar.
A ladiño Madalena
que llos quería limpiar.
Arretírate, Madalena;
arretírate po teu lugar,
pequeniños e grandiños
todos teño que salvar
anque teño máis pecados
ca arenas hay en la mar.
Arca cerrada
que tiene dentro
líquido de fuera,
líquido de dentro.
Alabado sea el santísimo sacramento. "

Isto fíxome lembrar escuitarllo algunhas veces á avoaM así que pedín que mo recitase como o sabe ela:

" Padre Nuestro pequeniño,
lévame por bó camiño.
Alá fun e alá cheghén,
tres Marías encontrei
preghuntando por Jesús.
Jesús estaba na cruz,
na cruz e máis no altar,
cos peciños a sangrar.
Tante, tente, Madalena,
non nos vaias maghoar
que estas son as cinco llaghas
que tenemos que pagar. "

Neste vídeo podes oílo tal e como o gravei.

Untitled .

Dobre clic en Untitled.

Ouregho

Se a bisavoa Celia vivise en Italia empregaría a pranta da foto para dar sabor ás pizzas pero como vive en Arbo fai infusións de ouregho para aliviar a tos.

Polo san Pedro regha a medo

Sempre que vou a Arbo aprendo historias e palabras descoñecidas. Hoxe é san Pedro e saiu na conversa o dito " Polo san Pedro regha a medo " que significa que hai que regar con control. A bisavoa Celia empezou a falar das regas de hai máis de corenta anos. Empezaban o día de san Pedro. Existía o minuteiro, un home que levaba reloxio e controlaba os minutos de rega que lle tocaba a cada veciño. Cando chegaba o cambio de turno cun asubío pupaba e sabía o veciño que tiña que facer a tola, o desvío na levada de auga para que fose á súa veiga. E así día e noite para aproveitar o tempo e a auga. Os veciños xuntábanse a esperar e mentres falaban e contaban contos.

Bueno, historias doutros tempos.

Cotos e óqueles

O incendio de hai dous anos en Arbo deixou á vista muitos cotos que é como chaman aos penedos por estas terras. Chamoume especialmente a atención este coto que semella unha cabeza de león para min e non só para min que o Leíño en canto mirou a foto mandou un ruxido.
E, falando do monte, estes días andan veciños comprobando o estado da traída de auga que vén do alto. Un deles caiu nun óquele ou ocle. Eu descoñecía esa palabra e tiveron que explicarme que así é como chaman aos pozos que se facían antigamente no monte para buscar auga. Na actualidade están abandoados e case cubertos por terra e así o veciño tivo unha caída sen problemas.
En fin, dúas palabriñas máis rescatadas do galego falado para o galego virtual.

Futuro verde

Por fin actualicei fotos da Refontán de Arbo e pode verse que está rodeada de deserto provocado polo lume. Pau pensaba que agora estaría recuperada a zona despóis do incendio do 2006 pero aínda non. O bó é que agora van prantar árbores de folla caduca que hai unha subvención e van deixarse de piñeiros e eucaliptos. O malo é que tardará anos en ser un bosque verde pero cando medre será a imaxe que terá o Leíño da casa dos bisavós.

Tempo de atar viñas

Levamos uns días de calores primaverais boas para podar e atar viñas e tamén enxertar. Eu nunca fixen nada disto pero hoxe axudei a preparar un valado novo da casa da Refontán. O valado vai pechar a horta por diante. Aparte de axudar aprendo algunha palabra nova coma " churir " que significa pingar a mangueira. Aprendendo palabras así de fermosas xa me dou por ben pago.
A foto é da casa da Refontán despóis do incendio de 2006. Creo que teño que actualizar a miña galería fotográfica.

Cousas que se aprenden

Esta fin de semana saiu por fin o sol e o Leo podía tratar de agarrar nunha parede a sombra da miña man para risa dunha parella que ía en coche. Os avós de Arbo prantaron maceiras, un peladilleiro e coellas, palabra que aprendín esta fin de semana e que define as verzas pequenas. No domingo axudei a atar as pólas dun limoeiro para guialas e aprendín na miña carne que os limoeiros teñen espiñas. No alto cantarexaba co vento a trécola ou tarabela da foto para axotar a aguia que come as galiñas. E cando montamos no coche de volta cantaba a curuxa ao lonxe pero faltaba o chío de mal agoiro da ave nocturna que non coñezo e que chaman a cabra " de morrás ".

En fin, cousas que se aprenden.

Fruita de casa

Para comer o taco no choio sempre levo fruita. Agora estou de sorte porque estamos na época das mandarinas, os kiwis e mazás da casa que non teñen igual no sabor. As mandarinas xa as rematei e mazás quedan mui poucas. Os kiwis, que houbo poucos este inverno pola seca; quedan para outra semana máis e logo acábanse. Logo toca mercar fruita e hai que escoller entre a variedade que hai. Así, por exemplo, en troques da mandarina caseira hai varios cítricos que me semellan novos e descoñecidos. Antes só había mandarinas e clementinas pero agora hai clauselinas e clemenvillas e muitas máis !. O que podían inventar dunha vez é unha fruita con sabor caseiro e deixarse de gaitas.

Matanza

O día seis foi o día da matanza. Aquí vou tratar de relatar como se fai así que se es sensible deixa de ler aquí.

Para sacar o porco do cortello amárraselle unha corda cunha lazada polo fuciño aproveitando un momento que abra a boca. Entre varios homes puxan ao animal fóra agarrándoo polas orellas un e outros puxándoo polos costados. Cando está arrimado ao banco da matanza levántase o porco polas patas ata o banco onde se amarra con cordas. Cando o porco está tranquilo e ben suxeito o matachín crávalle o coitelo na gorxa mentres unha muller recolle o sangue cun balde e remexe o sangue para que non calle. A agonía dura pouco e logo toca baixalo ao chan enriba duns paus. Pónselle unha pedra na boca para que non a peche e toca chamuscarlle o pelo. Préndeselle lume a fentos secos que se distribúen polo corpo do animal. Logo fanse fachucos de colmo para chamuscar o pelo entre as patas e outras zonas onde non chegou o lume dos fentos. As cinsas apártanse cun fachuco feito de carrascos. Este momento é o ideal para soltar as uñas das extremidades. Logo toca lavalo que aquí facemos cunha hidrolimpadora pero que se facía antes cun cepillo e auga. Despóis dáselle un corte na cacheira dende a orella ata a boca. Cando escorre a auga toca colgalo cabeza abaixo. Ábrese pola metade e sácasenlle as tripas para lavar e tódalas vísceras. Déixase pendurado con loureiro para que non veña a vareixa. Ten que estar unhas horas para enfriar a carne.

No xantar cómese sangue fritido con mollo e azucre. Fálase da matanza e outros temas.

Pola tarde toca o despece. Primeiro córtase a cacheira e pártese en dúas metades. Cóllese un costado do porco cunha pata dianteira. Córtase a hombreira e asérrase a man aparte. Exprémese o lacón para que solte todo o sangue que se limpa cun pano. Do costado sae o raxo e os filetes. Tamén daí sae a carne para facer chourizos. O resto do costado que é touciño e pel coa metade das costelas apártase para salgar. Así faise co outro costado. Logo tócalle o turno ao carrelo todo que é a columna vertebral. A carroleira, que son as vértebras do pescozo, queda para a noite para guisar con arroz. Despóis tócalle o turno aos xamóns que tamén hai que expremerlles o sangue e apartalos para salgar. O rabo queda tamén para salgar.

Mentres as mulleres pican a carne para facer chourizos o matachín despeza e outros homes salgan os xamóns, a cacheira, os lacóns, os ósos de soá, os touciños e o rabo. Para salgar úsase salmoira que é sal mollado con cebola de frotar a carne. Os pedazos de carne póñense na salgadeira ou maseira separados e cubertos por salmoira.

A carne dos chourizos mistúrase con sal, pemento dóce e pemento picante. A cebola e o allo quedan para o día seguinte cando se lle dá outra volta á zorza. Aínda se lle dá máis voltas dous días máis antes de embutilos na tripa.

E xa non sei máis. Se queres saber máis aquí deixo esta ligazón e esta.

O Barqueiriño

Para rematar co tema da vendima vou falar do Barqueiriño. O outro día estaba a vendimar e oín uns berros por un camiño. Preguntei ó avóM quen era e díxome: Boh, ese é o maluco do Barqueiriño. O tal home terá uns sesenta anos, ten melea alborotada coma un león, uns ollos claros como auga, dentes ben conservados para a mala vida que leva, un vozarrón profundo e riso tolo e unhas mans coma gadoupas. Conduce un tractor pequeno coma un tolo de pé e berrando. Dorme nunha casiña en permanente construción, cando non dorme polas veigas adiante. Tamén ten un can e un cabalo cun chocallo para intentar asustar ó porco bravo que lle entra nas veigas de millo...Vamos, que é unha personaxe. E eu quería saber máis del. Preguntei a que se adicaba e díxome o avóM que tamén era o millor videirista da contorna. E explicoume. Cando as viñas agroman o Barqueiriño xa as ten percorridas todas e cun saber case bruxo sabe cal será forte e cal non o será. El " ficha " os gromos, cando medran córtaos e plántaos para que enraícen en viveiros como o da foto, cúidaos con mimo e logo vende os bacelos cando teñen medio metro ou así. Enxértaos e eses non fallan, van arriba.

Por iso que o Barqueiriño será un maluco pero fai do oficio de videirista unha arte e unha forma de vivir totalmente integrada coa natureza.

O tempo " dorme "

Onte sábado por fin rematamos a operación vendima 2007. Empezou mal o asunto cando na finca do Couto topamos a " pegada " dos cabalos do monte. Había bostas e comeran bastantes uvas. Outro problema que viamos era o tempo. O ceo estaba pechado de nubes e o avóM dixo algo que nunca oíra. Algo bonito e ata poético. Dixo que o tempo dormía. E mesmo parecía de tan negro pero tranquilo e silandeiro que estaba o ceo. E tivemos sorte que o tempo durmiu ata que rematamos a vendima coas últimas uvas de treixadura. No camiño para Vilaguindastre o tempo espertou... e de que maneira !.

Terceiro día de vendima

Onte foi o terceiro día de vendima para min e desta volta tocou o turno dos híbados que son uvas híbridas. Estas uvas resisten ben as pestes e os problemas climáticos e dan un viño dóce que non está mal de todo. Se comes a uva tés que botar a casca fóra que é mui dura. Este ano houbo menos que o ano pasado e así puidemos vendimar nun día San Benito, Correlos, Reghengo, Louriña, Suborribas, Martín Tomé, Purghadas, As Laxiñas, A Ínsua, Tumbalobos e o alto da Refontán.

Agora só queda a Treixadura ( que pon a barrigha dura ) e sae na foto de embaixo.
E como non todo vai ser vendima tamén cruzamos a ponte Manuel Fraga sobre o Miño e fomos a Melgaço, a uns catro quilómetros de Arbo. Demos unha voltiña pola vila ben cuidada de casiñas de pedra rodeadas pola muralla da foto de arriba e con vistas do val do Miño.
Desfrutamos dunhas cervexas baratas, das vistas e da diferenza dunha hora pegadiños á muralla.