Polo camiño vello

Hoxe pola mañá traballei como de costume. No momento do taco estabamos a falar e eu ía falar e estaba comendo e houben de afogar que foi a comida polo lado que non é. Eu sempre dixen nese caso que vai " pola gorxa pequena " e teño oído " pola gorxa do aire ". O que nunca oín foi o de ir " polo camiño vello " como dixo un home de Tui.

Cimos e verghas

Non todo vai ser festa e tocou axudar a espodar vimbias para atar as viñas en Arbo. As viñas necesitan duns axudantes vexetais para expandirse e a xente ten que cuidar vimbieiros e canais ( mato de canas ). Os vimbieiros dan vimbias que se espodan en verghas, cimos e rastoballo. As verghas son as máis gordas, logo veñen os cimos e o rastoballo que é o que non vale para atar. Axudei a espodar ata que se foi o sol e non só espodei vimbias senón que tamén houbo salgueiros que valen para atar e que son máis brandiños para cortar.
O día estivo soleado e as sirinas, que cantan como os canarios, voaban entre as viñas.

Lazo

Hai anos que aprendín nunha obra de Constantino García a palabra " lazo " que significa " capa de xeo " e que procede do latín " ( g )lacium ", que semella tamén orixe do nome de Laza.

O que de verdade non sei é de onde virá o lazo que din por Arbo cando se refiren a esas manchas de cores brillantes que ten a superficie do café ou o viño ( - Este café ten lazo, ou; - Este viño ten lazo ).

En fin, unha dúbida linguística máis que teño.

O río ten pelos

Na foto saen barcas do río Miño na beira portuguesa un día tranquilo de verán.

Estes días de temporal dan muito para falar do tempo e así conta historias un compañeiro de cando ía ao río sendo novo. Fala de pescar taíñas ( como lle chama ás carpas ) ou lampreas e remata relatando historias de naufraxios e desaparecidos no río e como aínda non se recuperou o corpo dun sobriño que leva máis de dous anos desaparecido. Cando finaliza o seu relato hai un silencio espeso e incómodo no que todos tratamos de imaxinar o que pode pasar pola mente da familia. O silencio queda roto cando outro compañeiro finaliza a conversa cun: " O río ten pelos ", frase curta e rotunda para dicir que o río sabe dos seus desaparecidos.

A Relva

Na parroquia onde vivo hai un barrio que se chama A Relva. Nos cartaces poñen Relba que non sei de onde o quitaron. Un veciño máis novo ca min díxome que unha relva para el é un prado segado e en portugués relva vén ser grass en inglés ou césped en castelán.

Isto todo vén a conto por un medio debate que había nalgúns blogos sobre endónimos e exónimos.

Nada. Lideiras miñas.

Yo no soy tonto

O comercio da foto fai como a inmensa maioría das empresas que non publicitan en galego. Supoño que non será maldade e será simple desleixo e rotina. Non mirei un cartaz deles en galego por Galicia e só mirei este da foto...en Portugal !. Non sei a quen discriminarán así con cartaces en español en Galicia e en galego en Portugal: se aos portugueses ou aos galegos ou a ambos grupos. Que cres ?.

San Antonio de xaneiro

A avoaM dixo onte: " Por San Antonio de xaneiro se chove pon a pipa no fumeiro e se non chove pon a pipa no canteiro " que vén a dicir que se chove non vai haber viño ese ano porque o fumeiro é para secar a pipa e se non chove ese día vai haber viño e vaise precisar o canteiro que é a base onde se coloca a pipa.

Na foto non se apreciaba chuvia. A ver se ten razón o refraneiro.

A señora Gloria e a isoglosa

Unha isoglosa vén sendo unha liña imaxinaria que separa dúas zonas que resolven de maneira distinta unha cuestión da fala. Así pola parroquia onde vivo pasa a isoglosa que separa a zona sur que di " teis " para a segunda forma do singular do verbo " ter "; da zona norte onde se di " tés ".

Bueno, así era cando vivía a señora Gloria hai máis de vinte anos na casa da foto. Era unha viuva cun fillo na Alemaña e que tiña unha tenda-bar. Lémbroa sempre vella e como a persoa máis parecida a unha bruxa que coñecín. Tiña pelos alborizados, nariz grande, queixo saído e ata unha verruga con pelos e o seu falar era malhumorado e era a señora máis ao norte que dicía " teis ".

Agora mudaron muito as cousas e desaparece a xente que di " teis " e " tés " e cada vez hai máis " tienes " e incluso " tenés ".

Farrapos

Esta é a primeira foto nocturna feita coa cámara nova en Arbo e conto con facer máis.
Onte caíron uns farrapos de neve ( é como se lle chaman ás folerpas por Vilaguindastre ) pero non callaron no chan e non os fotografei ( se queres mirar unha foto da nevarada en Vilaguindastre e saber de refráns clica aquí ). Eu cheguei tarde ao espectáculo porque o Leo anda algo pocho con febre e o nariz atascado e con voz rouca que parece un neno poseído. Anda cos ollos longos e mui mimento que non quere estar só. Supomos que será unha gripe ou un constipado que colleu nun día destes tan fríos.
Bueno, esperamos que millore para facer vida normal outra volta.

O teo da máquina

Xa sei que case é pecado falar de traballo nestes días pero teño que dicilo antes que o esqueza. Estes días a máquina paletizadora ( parecida á da imaxe roubada na interrede ) andaba tola e traballaba mal. Un camioneiro falou comigo:

- O que pasa é que a máquina ten o teo.

- E iso que é ?.

- É unha enfermidade que lle dá aos porcos na cabeza e que se poñen a dar voltas ata morrer. Para curalos hai que darlles un corte nas orellas para que lles baixe a presión sanguínea.

- Ah !!!. Pero si lle digo iso ao encargado non o vai entender( leva pouco tempo na empresa e vén de Madrid ).

- Entón aos porcos de Madrid non lles dá o teo ?...

E así me convenceu de tratar de ensinarlle galego ao encargado novo; aos poucos para que non se asuste. Xa aprendeu o que é unha trapallada.

Galletas desavaporadas

Viaxando pola interrede adiante topei un vídeo de youtube onde falan dos blogos en galego e, curiosamente, saía algo falando deste blogo no minuto 1:37 como dicindo que era un blogo " que falaba do cotián, do familiar e do contorno " e non podo negalo. O que si me gustaría engadir é que tamén falo de detalles curiosos da lingua como palabras galegas de uso restrinxido e que gracias á interrede poden quedar rexistradas.

E hoxe quero falar das galletas " desavaporadas " que é como lle din por Arbo e Vilaguindastre a esas galletas que quedan no paquete dun día para outro e que o día seguinte están como brandas. O Leíño ten unha capacidade innata que mete medo de non querer que se desavaporen as galletas.

E isto é o familiar, cotián, do contorno e da lingua que quería dicir hoxe.

Os Aloques

Seguindo coa teima dos nomes, teño que dicir que me interesa a procedencia dos nomes de lugar. Así en Vilaguindastre hai un barrio e unha fonte que se chaman Os Aloques. Busquei no dicionario a ver se tiña significado e topei dúas acepcións: manancial de auga ( o máis probable ) e mistura de viño tinto e branco ( que podería ser se cada cano botase un dos dous tipos de viño ). Vamos, un soño para calquera amante do viño.

E agora toca seguir pensando nomes de muller ...

Nomes

Agora toca buscar nome para a nena e non semella tarefa fácil. Queremos un nome curto e sinxelo de escribir e dicir.

O que trataremos é non pór un nome rimbombante como " Cunter's " que chega a existir en inglés e sería conecheiros.

Adaptación do Leo

O Leo de cada vez se adapta máis á gardería e hoxe bailou para os compañeiros. Proba desa adaptación é que agora colle calquera cousa e di: " É mío ", frase que aprendeu alí e que non me gusta. O que si me gustaba era cando decía " nunca " para dicir " non ". Era chistoso. Como é chistoso como din por Arbo para dicir nunca; " cando mexen as ghaliñas ". E co verbo mexar tamén din " ese non mexa pola perneira " para falar dun tipo fino. En fin, cousas que aprende o Leo e o Paideleo.

Contando candeas

O Leíño prospera no seu falar e xa pronuncia a vocal " e ". As iniciais " p ", " b " e " m " trabúcaas e así Micky, Miliki e Vickie son todos " Piki " e a moto é " poto " e un moucho é " pocho ". O " r " inicial é " gh " ou " k " e así di " can " ou " ghan " para ran. Agora gústalle contar anque empeza polo " catu ", " sinco ", " sis " e volta ao catro. O outro día estaba nun parque a contar candeas e ensineille a palabra e el dixo " caenas ". Ao millor era máis fácil para el dicir " fasco " que é como lle chaman por Arbo á folla do piñeiro ou " arume " que é a palabra empregada no himno galego; pero eu prefiro ensinarlle a palabra común en Vilaguindastre: candeas.

Por certo, como lle chaman pola túa terra á folla do piñeiro ?.

Fin das vacacións

Pois iso; hoxe tócame volver ao choio despóis de máis dun mes de vacacións.
Atrás queda o verán revolto que tivemos e coas súas festas gastronómicas e patronais. Tamén queda atrás este cartaz de poucos meses atrás que hoxe semella de hai un século. É un cartaz dunha asociación que hai veces que se autocalifica de cultural anque cando di " una taza de vino por persona o refresco " arrinca un sorriso. Tamén escriben " sardinada ", que non existe en español: e non falemos xa dos " tikes " e da escaseza de tildes.
 En fin...

Guardería

O Leo está adaptándose á guardería ós poucos: unha hora nalgúns días. E de cada vez vaise acostumando máis e xa non chora cando o levamos e xa non di " Coli. No. " e sorrille ás educadoras.

Hoxe houbo unha reunión onde se falou de horarios, comidas, merendas, medicinas, roupa, material e todo o relacionado cos nenos na guardería. E falando, falando, chegou o momento no que unha nai preguntou se cambiaría o asunto na guardería cando a trasformen nunha galescola que tiña medo de que obrigasen ós nenos a falar en galego e que aprendesen himnos e levasen un uniforme. Ela recoñecía que falaba mal o galego pero parecía destinarlle un futuro máis ignorante ó fillo negándolle que aprenda galego no, imaxinario, cincuenta por cento do tempo da guardería. Supoño que se lle din que ía ser en inglés ela había de estar toda contenta.

Bueno, non digo nada novo.

E cambiando de tema, teño que agradecer á empresa de galletas mariñeiras Daveiga porque o Leo está enganchado a elas e mantéñeno activo nestes tempos que non come muito ( na foto está a mostra ) e porque manteñen o galego nos envases.

Padre Nuestro pequeniño

Onte lin un posteo de Sara Jess que falaba do seu avó e que recitaba o " Padre Nuestro pequeniño ".

" Padre Nuestro pequeniño,
ghíame por bó camiño.
Alá fun, alá cheghei,
tres Marías encontrei
preghuntando por Jesús.
Jesús estaba na crus,
tamén estaba no altar
cos peciños a sangrar.
A ladiño Madalena
que llos quería limpiar.
Arretírate, Madalena;
arretírate po teu lugar,
pequeniños e grandiños
todos teño que salvar
anque teño máis pecados
ca arenas hay en la mar.
Arca cerrada
que tiene dentro
líquido de fuera,
líquido de dentro.
Alabado sea el santísimo sacramento. "

Isto fíxome lembrar escuitarllo algunhas veces á avoaM así que pedín que mo recitase como o sabe ela:

" Padre Nuestro pequeniño,
lévame por bó camiño.
Alá fun e alá cheghén,
tres Marías encontrei
preghuntando por Jesús.
Jesús estaba na cruz,
na cruz e máis no altar,
cos peciños a sangrar.
Tante, tente, Madalena,
non nos vaias maghoar
que estas son as cinco llaghas
que tenemos que pagar. "

Neste vídeo podes oílo tal e como o gravei.

Untitled .

Dobre clic en Untitled.

Non me levan os pés

Nunca darei aprendido de todo o falar de Arbo co esas palabras e expresións tan curiosas. Onte a avoaM estaba a falar cunha veciña de Torneiros e houbo un momento que saíron na conversa as igrexas e a avoa dixo que lle gustaba ir a algunhas pero á de Torneiros si que non lle gustaba. É máis, ela sentenciou o seu parecer cunha frase sinxela e contundente que nunca oíra eu: " A esa iglesia non me levan os pés ".

Na foto sae a igrexa de Arbo, a onde si levan os pés á avoaM.

Pericas e pericos

Onte o Leo desfrutou mirando pastar unhas ovellas en Arbo. Despóis apareceu na conversa a palabra " pericas " como definición de ovellas cando eu pensaba que eran cabras. Como tiña as miñas dúbidas hoxe preguntei no choio a un compañeiro de Salceda e dixo que " Para nós as ovellas son ovellas e as cabras son cabras. Iso si, nós dicimos pericos de cabalo ou de burra á merda dos cabalos e dos burros ". E así, sen querer, saiu unha nova palabra escatolóxica para engadir.